آموزش شنا کودکان: راهنمای کامل والدین از سن ۴ سالگی

سن مناسب برای شروع آموزش شنا کودکان چرا ۴ سالگی است؟

آموزش شنا کودکان معمولاً از چهار سالگی به بعد بیشترین بازدهی را دارد و دلیلش سنی نیست، رشدی است. کودک چهارساله می‌تواند یک دستور دومرحله‌ای را بشنود و اجرا کند، نفسش را به‌صورت ارادی نگه دارد، حدود نیم‌ساعت بدون والدش در محیطی تازه بماند و کنترل کافی روی گردن و تنه‌اش داشته باشد تا در حالت شکم‌خوابیده روی آب تعادل بگیرد. پیش از این سن، آنچه در آب اتفاق می‌افتد آشناسازی است نه آموزش مهارت؛ ارزشمند است، اما شنا محسوب نمی‌شود.

در کلاس‌هایم دیده‌ام که دو کودک هم‌سن می‌توانند کاملاً متفاوت پیش بروند. تعیین‌کننده، تجربهٔ قبلی کودک با آب است، نه قد و وزن او. کودکی که در خانه از دوش گرفتن روی صورت نمی‌ترسد، معمولاً در جلسهٔ دوم زیر آب می‌رود؛ کودکی که هرگز آب روی سرش نریخته، ممکن است سه جلسه فقط با لبهٔ استخر و پله‌ها کار کند. هیچ‌کدام عقب نیستند؛ فقط از نقطهٔ متفاوتی شروع کرده‌اند.

• بدون گریه از دوش یا آب‌پاش روی سر و صورت عبور می‌کند و چشمانش را باز نگه می‌دارد.
• می‌تواند یک دستور دومرحله‌ای مثل «دستت را به لبه بگیر و پاهایت را دراز کن» را اجرا کند.
• حدود نیم‌ساعت بدون حضور والد در کنارش، با یک بزرگ‌سال آشنا احساس امنیت می‌کند.
• توانایی نگه‌داشتن ارادی نفس برای دو تا سه ثانیه را دارد، حتی اگر هنوز زیر آب نرفته باشد.
• به آب کنجکاو است؛ ترس داشتن ایراد نیست، بی‌تفاوتی مطلق یا وحشت شدید است که باید آهسته‌تر پیش برود.

جلسهٔ اول واقعاً چه شکلی است؟

جلسهٔ اول اصلاً دربارهٔ شنا کردن نیست. هدف من در چهل‌وپنج دقیقهٔ نخست فقط این است که کودک آب را دشمن نبیند. کار را از رختکن شروع می‌کنیم، با دوش ولرم که آب را روی شانه و بعد پشت سر حس کند. بعد نوبت پله‌های استخر است: می‌نشیند، پاها را در آب تکان می‌دهد و با کف دست به سطح آب می‌زند تا صدای پاشیدن برایش عادی شود. تازه پس از آن وارد آب کم‌عمق می‌شویم.

1. ۱دوش ولرم در رختکن؛ اول شانه‌ها، بعد پشت گردن و در آخر بالای سر تا آب روی صورت غافلگیرکننده نباشد.
2. ۲نشستن روی پلهٔ اول با پاهای داخل آب و بازی پاشیدن آب برای عادت‌کردن به صدا و لمس آب.
3. ۳ورود به آب کم‌عمق در آغوش یا با گرفتن دو دست مربی، بدون هیچ اجباری برای رهاکردن دست.
4. ۴تمرین فوت‌کردن روی سطح آب؛ ابتدا مثل فوت‌کردن شمع، بعد جابه‌جا کردن یک توپ کوچک روی آب.
5. ۵خیس‌کردن چانه، سپس لب و در نهایت دهان و بینی، به‌صورت پله‌ای و با شمارش بلند و ثابت.
6. ۶پایان جلسه با یک بازی موفق و کوتاه، حتی اگر پنج دقیقه زودتر از وقت تعیین‌شده باشد.

چطور کودک را در خانه آماده کنیم؟

بیشترین پیشرفتی که در جلسهٔ دوم می‌بینم، مال بچه‌هایی است که والدشان بین دو جلسه، پنج دقیقه در وان یا زیر دوش کار کرده‌اند. لازم نیست چیزی به کودک یاد بدهید؛ فقط باید تماس آب با صورت را از یک اتفاق ناگهانی به یک روال قابل پیش‌بینی تبدیل کنید. تفاوت میان کودکی که خانه تمرین کرده و کودکی که نکرده، در تجربهٔ من معمولاً دو تا سه جلسه است. اگر ترس کودک از آب آشکار است، آنچه دربارهٔ کودکی که از آب می‌ترسد نوشته‌ام مسیر پله‌به‌پلهٔ کار را نشان می‌دهد.

• هنگام حمام، آب را با لیوان و از پیشانی به سمت پشت سر بریزید و هم‌زمان بلند تا سه بشمارید.
• بازی فوت‌کردن: یک توپ پینگ‌پنگ در وان بگذارید و از کودک بخواهید آن را با فوت جابه‌جا کند.
• عینک شنا را چند روز زودتر بخرید و اجازه دهید کودک آن را در خانه و جلوی تلویزیون هم بزند؛ راهنمای انتخاب آن را در تجهیزات شنا کودکان آورده‌ام.
• تمرین حباب: دهانش را تا زیر سطح آب وان ببرد و آرام بازدم بدهد؛ بازدم از بینی را بعداً اضافه کنید.
• شب پیش از جلسه، ساک شنا را با خود کودک ببندید تا حس مالکیت و پیش‌بینی‌پذیری پیدا کند.
• از جملهٔ «نترس» استفاده نکنید؛ به‌جای آن بگویید «اول پاها، بعد شکم، بعد صورت» تا ترتیب کار روشن باشد.

انتخاب مربی برای آموزش شنا کودکان: ۷ سؤالی که باید بپرسید

مربی خوب کودک لزوماً بهترین شناگر نیست؛ کسی است که می‌داند چطور یک بچهٔ پنج‌ساله را در آب مدیریت کند، کِی فشار بیاورد و کِی عقب بکشد. پیش از ثبت‌نام حق دارید سؤال بپرسید و مربی هم باید بدون طفره‌رفتن پاسخ بدهد. من خودم مربی رسمی فدراسیون شنای ایران با بیش از ۱۲ سال سابقه هستم و همیشه از والدین می‌خواهم این پرسش‌ها را از هر مربی‌ای، از جمله خود من، بپرسند.

1. ۱مدرک مربیگری‌تان از کجاست و آیا گواهینامهٔ نجات‌غریق معتبر و به‌روز هم دارید؟
2. ۲برای کودکان زیر هفت سال، چند شاگرد را هم‌زمان در آب می‌پذیرید؟
3. ۳اگر کودک وسط جلسه گریه کند یا نخواهد وارد آب شود، دقیقاً چه می‌کنید؟
4. ۴عمق آب در محل تمرین کودکان چقدر است و دمای آب چند درجه نگه داشته می‌شود؟
5. ۵برنامهٔ جلسه‌به‌جلسه چیست و بعد از ده جلسه انتظار چه مهارتی را باید داشته باشم؟
6. ۶آیا اجازه دارم چند جلسه از دور تماشا کنم و بازخورد منظم دربارهٔ پیشرفت کودک می‌گیرم؟
7. ۷تجربهٔ کار با کودکان خجالتی، بیش‌فعال یا طیف اوتیسم را دارید؟ دربارهٔ این گروه به‌طور جداگانه در کلاس شنا کودکان طیف اوتیسم نوشته‌ام.

نقشهٔ سنی: در هر سن روی چه چیزی کار کنیم؟

سن، سقف توانایی کودک را تعیین نمی‌کند اما جنس تمرین را تعیین می‌کند. کودک چهارساله با بازی یاد می‌گیرد و نوجوان با توضیح فنی. جدول زیر همان تقسیم‌بندی‌ای است که در برنامه‌ریزی جلسه‌ها از آن استفاده می‌کنم. اگر کودکی دیرتر شروع کرده باشد، معمولاً یک ردیف بالاتر را سریع‌تر رد می‌کند، چون درک زبانی‌اش جلوتر است.

قوانین ایمنی که هیچ‌وقت نباید کنار گذاشته شوند

ایمنی در استخر چیزی نیست که بعد از یادگیری شنا اضافه شود؛ از همان دقیقهٔ اول جزو درس است. کودکی که شنا بلد است هم می‌تواند دچار حادثه شود، چون خطر معمولاً از خستگی، سُر خوردن روی کف خیس یا شیرجهٔ ناگهانی در عمق کم می‌آید، نه از بلد نبودن. قاعدهٔ ثابت کلاس‌های من ساده است: تا وقتی مربی کنار آب نیست، هیچ‌کس داخل آب نمی‌رود.

• هرگز کودک را حتی برای چند ثانیه بدون نظارت مستقیم و خارج از فاصلهٔ یک دست، در آب رها نکنید.
• بازوبند و تشک بادی وسیلهٔ ایمنی نیستند؛ حس امنیت کاذب می‌دهند و تعادل طبیعی بدن را خراب می‌کنند.
• دویدن کنار استخر ممنوع است؛ بخش بزرگی از آسیب‌های واقعی کودکان، سُر خوردن روی کاشی خیس است.
• شیرجه فقط در عمق مجاز و با اجازهٔ مربی؛ شیرجه در آب کم‌عمق خطر آسیب گردن دارد.
• ورود به آب همیشه از پله و با صورت رو به استخر انجام شود تا کودک کنترل بدنش را حفظ کند.
• به کودک بیاموزید اگر ترسید یا خسته شد، به نزدیک‌ترین دیواره برسد و آن را بگیرد؛ ساده‌ترین مهارت نجات همین است.

طول و تعداد جلسه‌ها برای کودکان چقدر باشد؟

برای کودکان زیر هفت سال، جلسهٔ چهل‌وپنج دقیقه‌ای سقف مفید است؛ بعد از آن تمرکز می‌ریزد و بدن سرد می‌شود. برای بالای هفت سال، شصت دقیقه منطقی است. تعداد جلسه‌ها از طول آن‌ها مهم‌تر است: دو جلسه در هفته بهترین نسبت را دارد، چون فاصلهٔ سه‌روزه اجازه نمی‌دهد کودک آنچه یاد گرفته را فراموش کند. یک جلسه در هفته هم جواب می‌دهد، اما مسیر یادگیری را به‌طور محسوسی طولانی‌تر می‌کند.

در تجربهٔ من، بچه‌هایی که تابستان سه جلسه در هفته می‌آیند سریع‌تر پیش می‌روند اما زودتر هم خسته می‌شوند؛ اگر این برنامه را انتخاب کردید، یک روز استراحت کامل بین جلسه‌ها بگذارید. نکتهٔ دیگر ساعت جلسه است. کودک خسته از مدرسه شاگرد خوبی نیست و برای بچه‌های کوچک‌تر، ساعت‌های اول صبح یا بعدازظهر زودهنگام بازدهی محسوساً بالاتری دارد. کلاس‌ها شنبه تا پنجشنبه ۰۶:۰۰ تا ۲۲:۰۰ و جمعه‌ها ۰۹:۰۰ تا ۲۲:۰۰ برگزار می‌شود.

والدین کنار استخر چه کنند و چه نکنند؟

والدین بخشی از آموزش‌اند، اما نقش‌شان کنار استخر بسیار ظریف است. کودک هر چند ثانیه یک بار به شما نگاه می‌کند تا ببیند اوضاع امن است یا نه. اگر چهرهٔ نگران ببیند، همان را باور می‌کند. اگر صدای شما را بشنود که دستور می‌دهید، بین دو مرجع گیر می‌افتد و معمولاً هیچ‌کدام را اجرا نمی‌کند. سکوتِ آرام شما، مؤثرترین کمکی است که می‌توانید بکنید. کارهایی که کمک می‌کند:

• در دید کودک بنشینید اما ساکت بمانید؛ یک لبخند و سر تکان‌دادن کاملاً کافی است.
• بعد از جلسه دربارهٔ یک کار مشخص تعریف کنید، مثل «امروز خودت سرت را زیر آب بردی».
• حوله و لباس گرم را آماده کنار خروجی داشته باشید تا کودک بلافاصله گرم شود.
• سؤال‌های فنی‌تان را بعد از جلسه و دور از کودک با مربی مطرح کنید.
• یک میان‌وعدهٔ سبک همراه بیاورید؛ شنا اشتهای بچه‌ها را به‌شدت بالا می‌برد.

و این‌ها کارهایی است که بهتر است انجام ندهید:

• از کنار استخر دستور فنی ندهید؛ حتی «پاهایت را تکان بده» تمرکز کودک را می‌شکند.
• کودک را با هم‌کلاسی‌اش مقایسه نکنید، مخصوصاً وقتی خودش می‌شنود.
• برای ورود به آب معامله و جایزه نگذارید؛ این کار ترس را به ابزار چانه‌زنی تبدیل می‌کند.
• وسط جلسه کودک را صدا نزنید و به او آب یا خوراکی ندهید.
• اگر جلسه‌ای خوب پیش نرفت، در راه برگشت آن را تحلیل نکنید؛ فردا موضوع را باز کنید.

انتظار واقع‌بینانه: کودک بعد از هر چند جلسه چه می‌تواند بکند؟

واقع‌بینی مهم‌ترین هدیه‌ای است که می‌توانید به کودکتان بدهید. هیچ کودکی در سه جلسه شنا یاد نمی‌گیرد، اما بیشتر کودکان بعد از بیست جلسهٔ منظم و درست، در آب احساس امنیت و استقلال می‌کنند. مسیر تقریباً همیشه همین شکل است. این نقشه بر پایهٔ دو جلسه در هفته و کلاس خصوصی یا گروه کم‌جمعیت نوشته شده و بسته به تجربهٔ قبلی کودک با آب، کمی جلو و عقب می‌شود.

1. ۱جلسهٔ ۱ تا ۳: ورود بدون گریه، خیس‌کردن صورت، حباب‌زدن و پا زدن با گرفتن لبهٔ استخر.
2. ۲جلسهٔ ۴ تا ۶: شناور ماندن به پشت با کمترین کمک و رفتن زیر آب برای چند ثانیه.
3. ۳جلسهٔ ۷ تا ۱۰: پایهٔ کرال سینه شکل می‌گیرد و کودک چند متر مستقل شنا می‌کند (برای بزرگسالان این نقطه معمولاً بین جلسهٔ ۸ تا ۱۲ است).
4. ۴جلسهٔ ۱۱ تا ۱۵: تنفس جانبی منظم و شنای یک طول استخر بدون توقف.
5. ۵جلسهٔ ۲۰ تا ۳۰: تسلط بر چند سبک، از جمله کرال پشت و قورباغه، و آمادگی برای تمرین‌های پیشرفته‌تر.

اگر نمی‌دانید کودکتان باید از کدام نقطه شروع کند، لازم نیست حدس بزنید. یک جلسهٔ کوتاه تعیین سطح رایگان در استخر داینامیکا در سعادت‌آباد کافی است تا با هم ببینیم کودک با آب چه نسبتی دارد و چه برنامه‌ای برایش منطقی است. کافی است با شمارهٔ ۰۹۱۹۰۳۴۱۰۰۴ تماس بگیرید و بی‌عجله دربارهٔ کودکتان حرف بزنیم؛ اگر هم استخر خصوصی در اختیار دارید، آموزش در محل ممکن است.